"Nasze" błotniaki łąkowe Circus pygargus lęgowe w Czechach

Niedawno otrzymaliśmy wiadomość od Dušana Boucnego, który zajmuje się ochroną błotniaka łąkowego Circus pygargus w Czechach, że udało mu się sfotografować w okolicach Ostrawy błotniaki oznakowane kolorowymi obrączkami. Po obejrzeniu zdjęć okazało się, że wszystkie pięć ptaków nosi oprócz standardowych metalowych obrączek, także kolorowe znaczniki z indywidualnym kodem. Znaczniki były w kolorze pomarańczowym z czarnym kodem - czyli takie jakie stosuje się w Polsce do znakowania tego gatunku. Ponieważ zdjęcia jakie przysłał nam Dušan są wprost rewelacyjnej jakości - udało się łatwo zidentyfikować trzy z obserwowanych przez niego ptaków. Czwarty ptak niestety miał bardzo zabrudzoną obrączkę i nie udało się odczytać kodu, piąty nie dał się zbyt blisko podejść aby wykonać zadowalające zdjęcie - ale jak napisał nam Dušan - nie podda się i spróbuje jeszcze wykonać dodatkowe fotografie. W okolicach Ostrawy, niedaleko od granicy z Polską, Dušan stwierdził w tym sezonie gniazdowanie 7 par błotniaka łąkowego. Jak widać ptaki mogą zmieniać w kolejnych sezonach miejsce swojego gniazdowania. Poniżej prezentujemy znakomite zdjęcia Dušana (które pozwolił nam wykorzystać na potrzeby niniejszego posta) i mapki z miejscami obrączkowania trzech z pięciu stwierdzonych w Czechach ptaków, oraz bardzo przybliżone (ze względu na bezpieczeństwo lęgów) miejsce gniazdowania w tym sezonie.

Pierwszy z ptaków - samica o numerze obrączki metalowej FN 73084, została przez nas zaobrączkowana 22.07.2013 r. koło miejscowości Zębowice w woj. dolnośląskim. Samica była tam lęgowa i wychowała 4 pisklęta. Obecnie gniazduje w odległości około 170 km od miejsca oznakowania.

samica lęgowa obecnie w okolicach Ostrawy, fot. Dušan Boucný

Drugi sfotografowany ptak to samiec o numerze obrączki FN 73090. Został przez nas zaobrączkowany podczas lęgów 23.07.2013 r. w okolicach miejscowości Dzielawy w woj. opolskim. Obecne miejsce lęgów oddalone jest o około 20 km od miejsca oznakowania.

samiec lęgowy obecnie w okolicach Ostrawy, fot. Dušan Boucný

 

Trzeci z ptaków - samica o numerze obrączki FN 81944, była przez nas oznakowana jako ptak lęgowy 09.07.2014 r. w okolicach miejscowości Bogdanowice w woj. opolskim. Obecnie gnieździ się około 20 km od miejsca obrączkowania.

samica lęgowa obecnie w okolicach Ostrawy, fot. Dušan Boucný

Oby jak najwięcej tak znakomicie udokumentowanych wiadomości powrotnych - wtedy nasza wiedza o tym rzadkim gatunku znacznie się zwiększy...

Trzyszcz piaskowy Cicindela hybrida

Łątka halabardówka Coenagrion hastulatum

Łątka halabardówka Coenagrion hastulatum to najrzadziej przez nas spotykany gatunek z rodzaju Coenagrion w województwie opolskim. Do tej pory stwierdziliśmy go zaledwie na trzynastu stanowiskach, a szkoda, bo to piękny gatunek. Jego rzadkość na Opolszczyźnie wynika z pewnością z preferencji siedliskowych. Najczęściej spotykany jest bowiem nad płytkimi, kwaśnymi zbiornikami z gęstą pokrywą torfowców i wełnianki, a takich siedlisk niestety w woj. opolskim jak na lekarstwo... Dla początkującego obserwatora łątka halabardówka może być podobna do innych gatunków łątek. Przy odrobinie opatrzenia jednak, przynajmniej samce, łatwo odróżnić od samców łątki dzieweczki Coenagrion puella i łątki wczesnej Coenagrion pulchellum. Największa różnica występuje w ubarwieniu drugiego segmentu odwłoka, na wierzchu którego u łątki halabardówki występuje plamka w kształcie grzybka (lub strzałki), a po jej bokach mniejsze podłużne plamki (kreseczki). Na trzecim segmencie odwłoka z kolei występuje plama w kształcie zwężającego się w kierunku przodu klina, czerń zajmuje mniej niż 50% długości segmentu. Przy większym obeznaniu z tymi gatunkami można już na pierwszy rzut oka zauważyć wyraźny, bardziej zielonkawy odcień niebieskiej barwy ciała. Prezentowane zdjęcia samców tego gatunku wykonano 12.05.2015 na brzegu śródleśnego stawu „Kasztal” położonego w północno-wschodniej części gminy Jemielnica, w nadleśnictwie Zawadzkie (UTM: CB11).

Rzekotka drzewna Hyla arborea - płaz o "alpinistycznych umiejętnościach" i "akrobatycznym talencie"

rzekotka drzewna Hyla arborea

Rzekotka drzewna Hyla arborea jest gatunkiem pospolitym, występującym na terenie całego kraju. W górach sięga wysokości 880 m n.p.m. Ten niewielki płaz, bo mierzący zaledwie 3-6 cm, zamieszkuje nasłonecznione lasy liściaste, zarośla, zakrzewienia, parki, brzegi jezior i cieków wodnych; unika lasów gęstych i zacienionych. W ciągu dnia przesiaduje zwykle na łodygach lub liściach drzew, krzewów i roślin zielnych. Od tego właśnie zwyczaju pochodzi jej łacińska, a także krajowa nazwa gatunkowa (hyle to po grecku drzewo, podobnie jak arbor po łacinie). Zielona barwa ciała, która występuje w różnych odcieniach – od jasnej po ciemnozieloną, a także rozłamujący rysunek boków ciała w postaci ciemnego pasa ciągnącego się od nozdrzy aż do kończyn tylnych, sprawiają, że doskonale wtapia się w tło podłoża na którym bytuje. Dodatkowo niezwykła zdolność do zmiany ubarwienia ciała, porównywana do mistrzowskich umiejętności kameleona, powoduje, że „maskowanie się” w środowisku płaz ten opanował do perfekcji. Kamuflaż jest tak idealny, że częściej rzekotkę możemy usłyszeć, aniżeli wypatrzyć w gąszczu roślinności. Na zmianę ubarwienia ciała mają wpływ różne czynniki: temperatura, oświetlenie, wilgotność, a także stan emocjonalny danego osobnika. Z zielonej rzekotka może stać się brązowa, szara, czarna, cytrynowa, a nawet niebieska. Wśród gałęzi drzew i krzewów, a także łodyg roślin zielnych porusza się bardzo sprawnie. Mało tego – potrafi zwinnie wspinać się po bardzo gładkich i pionowych powierzchniach (nawet po szybach okiennych). Swoje „alpinistyczne” i „akrobatyczne” zdolności zawdzięcza obecności specjalnych przylg na końcach palców obu par kończyn oraz płaskiemu i lepkiemu brzuchowi. Wystarczy, że skoczy na gałązkę lub listek i zaczepi się na nich tylko jedną przylgą, bez najmniejszego trudu potrafi podciągnąć całe ciało. Inną ciekawą umiejętnością jest wydawanie najgłośniejszego dźwięku spośród wszystkich krajowych płazów, który w sprzyjających warunkach słyszalny jest  nawet z odległości ponad 1 km. Samce odzywają się od wiosny do jesieni, ale najczęściej możemy je usłyszeć w porze godów, przypadającej od kwietnia do czerwca. W ciepłe noce „panowie” godują nawet do późnych godzin nocnych. Na miejsce rozrodu rzekotki wybierają zwykle zbiorniki obficie zarośnięte roślinnością podwodną i przybrzeżną, takie jak stawy, starorzecza, glinianki, zbiorniki w piaskowniach i żwirowniach. Jedna samica może złożyć nawet ponad 1000 jaj. Skrzek składany jest w niewielkich pakietach, liczących od 20 do 150 jaj. Jaja są białokremowe, otoczone galaretowatą osłonką i mają ok. 1,5-2 mm średnicy.
W Polsce rzekotka drzewna podlega ochronie całkowitej i czynnej. Ponadto figuruje w II załączniku Konwencji Berneńskiej i IV załączniku Dyrektywy Siedliskowej oraz na Światowej Czerwonej Liście IUCN z kategorią LC - gatunek najmniejszej troski. Podobnie jak u większości płazów największym zagrożeniem dla gatunku jest zanikanie, fragmentacja i degradacja siedlisk oraz wprowadzenie do zbiorników wodnych ryb drapieżnych.

Grabówka, 05.05.2015

Grabówka, 05.05.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Grabówka, 07.05.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Grabówka, 07.05.2015

Grabówka, 05.05.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Grabówka, 07.05.2015

Grabówka, 07.05.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Grabówka, 05.05.2015

Trestno koło Wrocławia, 11.04.2015

Park Wschodni we Wrocławiu, 24.04.2015

Grabówka, 05.05.2015

Grabówka, 07.05.2015

Grabówka, 07.05.2015

jaja rzekotki drzewnej; Grabówka, 07.05.2015

Grabówka, 07.05.2015

Samiec błotniaka stawowego Circus aeruginosus

Błotniak stawowy Circus aeruginosus jest największym z czterech gatunków błotniaków spotykanych w Europie - jest jednocześnie najpospolitszym wśród błotniaków występujących w Polsce. Podczas polowania spotkać go można na wszelkiego rodzaju terenach otwartych - polach, ugorach, łąkach i terenach podmokłych. Gniazda zakłada zwykle w trzcinowiskach na różnego typu zbiornikach wodnych - stawach, jeziorach, gliniankach, żwirowniach. Mogą to być nawet bardzo małe fragmenty śródpolnych trzcinowisk położone wzdłuż cieków lub śródleśne bagna. Spośród krajowych gatunków błotniaków jest gatunkiem największym i najcięższym. Jego lot nie jest ta lekki i zwinny jak pozostałych błotniaków. Skrzydła podczas lotu są tylko nieznacznie podniesione powyżej tułowia na kształt płytkiej litery "V". Tak jak i u pozostałych krajowych gatunków błotniaków występuje u niego znaczny dymorfizm płciowy - dorosłe samce różnią się ubarwieniem od dorosłych samic i ptaków pierwszorocznych. Dorosłe samce mają częściowo czarne zewnętrzne lotki pierwszorzędowe. Od spodu skrzydła reszta lotek jest kremowa lub prawie czysto biała; pokrywy skrzydłowe mogą być płoworude przez kremowe, aż do prawie czysto białych z niewyraźnym wzorem (różnice te mogą u poszczególnych osobników być wyrazem zróżnicowania osobniczego, a być może jaśniejsze ptaki są starsze). U dorosłych samców głowa może być bardzo jasna z nieznacznym przyciemnieniem wokół oka i pokryw usznych, płowa pierś zwykle jest rdzawo kreskowana; brzuch, boki cała i pokrywy podogonowe są bardziej jednolite i ciemniejsze (rdzawobrązowe). Z wierzchu samce mają bardzo charakterystyczny trójbarwny rysunek - grzbiet, barkówki i część pokryw skrzydłowych jest kasztanowobrązowa, końce zewnętrznych lotek pierwszorzędowych są czarne, a pozostałe partie skrzydeł i ogon są srebrzystopopielate. To wszystko sprawia, że gatunek ten z bliższej odległości jest nie do pomylenia z pozostałymi błotniakami.

Poniższy osobnik schwytany 27.VI.2007 roku koło Nadolic Wielkich (woj. dolnośląskie) ma bardzo jasne ubarwienie (numer obrączki EN 03007). Nawet większość dużych pokryw skrzydłowych oraz trzy zewnętrzne największe barkówki są srebrzystopopielate. Pokrywy podskrzydłowe tylko przy samym tułowiu są nieco ciemniejsze z niewyraźnym rysunkiem - pozostałe są czystopłowe.

Poniższy osobnik jest jeszcze jaśniej ubarwiony - szczególnie zauważalne jest to na spodniej stronie ciała - brzuch, boki ciała i pokrywy podogonowe są płowordzawe. Ten samiec został schwytany 29.VI.2006 roku na gliniankach koło Pęgowa (woj. dolnośląskie) (numer obrączki DN 07169).

Poniższy osobnik jest zaś znacznie ciemniej ubarwiony od poprzednich dwóch. Wyraża się to zwłaszcza w ubarwieniu głowy (ciemniejsze podkreślenie oka i pokryw usznych), brzucha, boków ciała i pokryw podogonywych, oraz ciemniejszych od lotek, bardziej płowych i znacznie bardziej plamkowanych pokryw podskrzydłowych w wewnętrznej części skrzydła.  Być może wynika to ze zróżnicowania osobniczego, a być może jest wyrazem zróżnicowania wynikającego z wieku ptaków. Ciemniejszy, może być w czwartym kalendarzowym  roku życia (czyli nosić pierwszą szatę dorosłego typu), a poprzednie - jaśniejsze od niego - mogą być znacznie starsze. Ten osobnik, o numerze obrączki EN 03008, został schwytany 01.VII.2009 roku w pobliżu miejscowości Jasiona (woj. opolskie).