Niemiecka samica błotniaka łąkowego Circus pygargus lęgowa na polskiej ziemi...

samica ze znacznikem, fot P. Zabłocki

Od czerwca na obszarze gminy Głogówek (celowo nie ujawniamy dokładnego miejsca ze względu  na bezpieczeństwo lęgu) obserwowaliśmy parę błotniaków łąkowych Circus pygargus, w której samica nosiła specjalny znaczek skrzydłowy (nigdy dotąd nie odnotowaliśmy w kraju błotniaka w ten sposób oznakowanego). Niestety długotrwałe obserwacje ptaka nie przyniosły efektu w postaci odczytania kodu ze znacznika – samica siadała daleko, zwykle wśród roślinności, nie dając nam najmniejszych szans. Próby wykonania zdjęć także zakończyły się niepowodzeniem, ponieważ nasz sprzęt fotograficzny nie pozwala na zrobienie dużych zbliżeń. Stwierdziliśmy jedynie, że znaczek jest jasnoniebieski z czarnym alfanumerycznym kodem. Ta informacja naprowadziła nas na jeden z niemieckich projektów badawczych. Jeszcze bardziej zapragnęliśmy odczytać kod na znaczniku… W ostatnich dniach ponownie odwiedziliśmy miejsce lęgu samicy. W odnalezionym gnieździe zastaliśmy trzy pisklęta. Pierwsza próba złapania samicy nie powiodła się, ale dziś szczęście nam dopisało i tajemniczy ptak został schwytany. Nasze przypuszczenia okazały się trafne – na obrączce widniał napis: GN75885 Vogel Warte, Radolfzell, Germania. Z kolei znaczek skrzydłowy faktycznie był jasnoniebieski z czarnym kodem B6. Złapaliśmy także i zaobrączkowaliśmy samca z tej pary, więc cała rodzina jest oznakowana metalowymi i kolorowymi obrączkami. Jak tylko dowiemy się o miejscu, czasie i okolicznościach zaobrączkowania niemieckiej samicy, niezwłocznie pochwalimy się na blogu.

samica z niemiecką obrączką i znaczkiem skrzydłowym, fot. M. Wolny

upierzenie samicy wskazuje, że jest  w trzecim lub dalszym kalendarzowym roku życia, fot. P. Zabłocki

znaczek skrzydłowy znajduje się na prawym skrzydle, fot. P. Zabłocki

ogon samicy, fot. P. Zabłocki

i jej portret, fot. P. Zabłocki

samica dochowała się trójki piskląt (jedno nie wykluło się z jaja), fot. P. Zabłocki

 a to jej tegoroczny partner (w kolejnym sezonie może mieć innego...;-)), fot. P. Zabłocki

prawda, że przystojny? fot. P. Zabłocki

Szafranka czerwona Crocothemis erythraea - "rubin" wśród krajowych ważek...

szafranka czerwona, fot. M. Wolny

Uff, ale gorąco! Tropikalne upały znowu nawiedziły Polskę… Dla jednych są kolejnym powodem do narzekań, dla innych powodem do radości, bowiem sprzyjają obserwacjom ciepłolubnych gatunków owadów, chociażby ciekawych ważek. Jedną z nich, i chyba najpiękniejszą, jest szafranka czerwona Crocothemis erythraea. Ten niezwykły gatunek, o iście śródziemnomorskim zasięgu występowania, do roku 1990 stwierdzony był w Polsce zaledwie sześć razy. Od lat 90. XX wieku znajduje się w ekspansji o podłożu klimatycznym, od tego czasu coraz liczniejsze obserwacje potwierdzają także jej rodzime występowanie na terenie kraju. Jako gatunek wybitnie ciepłolubny najchętniej występuje w płytkich szybko nagrzewających się wodach. Najczęściej są to antropogeniczne zbiorniki na terenie starorzeczy, piaskowni, żwirowni, glinianek i innych miejsc o podobnym mikroklimacie. Preferuje stanowiska o czystej wodzie stojącej z bogatą roślinnością zanurzoną. Szafranka za sprawą swojego „królewskiego” ubarwienia jest prawdziwym klejnotem wśród ważek i zwykle nie pozostaje niezauważona. My mieliśmy szczęście obserwować ją już kilkakrotnie na Śląsku, a każde z tych spotkań było wielką ucztą dla oczu.

Stanowiska obserwacji 
Skróty i symbole: tand. – tandem, ten. – osobnik(i) teneralny(e), larv. – larwa(y), exuv. – wylinka(i), exx. – osobniki, coll. – okaz(y) w kolekcji Działu Przyrody Muzeum Śląska Opolskiego (leg. et det. Piotr Zabłocki et Michał Wolny), fot. – dokumentacja fotograficzna w bazie Działu Przyrody Muzeum Śląska Opolskiego.
woj. opolskie: 
* Malina ad Opole – nieużytkowana żwirownia, UTM: YS11, 50°38′03″N, 17°59′04″E,
10.08.2010: 6♂♂, w tym 3♂♂ coll.
28.04.2011: 1 larv. coll.
17.05.2011: 1 larv. i 2 exuv. coll.
29.08.2011: 1♂ i 1♀ coll.
* Grabówka – rozległa czynna piaskownia, UTM: CA07, 50°16′26″N, 18°16′51″E,
13.07.2011: 6♂♂ i 1♀, tand.
24.06.2014: 1♂
* Kolonia Pierwsza ad Zakrzów – nieużytkowane stawy, UTM: BA99, 50°27′58″N, 18°04′56″E,
10.06.2007: 1♂; 19.06.2007: 3♂♂ coll.
* Boroszów – nieużytkowana glinianka, UTM: CB14, 50°56′21″N, 18°25′09″E,
06.07.2014: 1♂ fot. i 1♀ 
woj. dolnośląskie: 
* Dobroszów Oleśnicki – nieużytkowana piaskownia, UTM: XS57, 51°12′26″N, 17°12′53″E, 
04.06.2011: 7♂♂ i 3♀♀, ten., tand., kop., w tym 2♂♂ i 1♀ coll., fot.

samiec szafranki czerwonej w pełnej krasie, fot. M. Wolny

samiec na warcie..., fot. P. Zabłocki

ważka ta bardzo chętnie wystawia się do słońca układając skrzydła w charakterystycznej pozie, fot. M. Wolny

Jedna z naszych samic błotniaka łąkowego Circus pygargus znowu lęgowa na Opolszczyźnie

takie oto zdjęcie otrzymaliśmy od pana Janusza Wójcickiego z Nysy; samicę błotniaka łąkowego zaobrączkowaną przez nas w 2011 roku (o numerze kolorowej obrączki D13) sfotografował kilka dni temu w okolicach Białej Prudnickiej, w odległości około 7 km od miejsca jej obrączkowania; ogromnie cieszy nas, że przynajmniej niektóre z obrączkowanych przez nas ptaków powracają w kolejnych sezonach (przypominamy, że błotniaki zimują w Afryce na południe od Sahary), fot. Janusz Wójcicki

a tak nasza samica wyglądała w dniu obrączkowania (12.07.2011, Mionów, gm. Głogówek), fot. P. Zabłocki

z wierzchu..., fot. P. Zabłocki

ogon..., fot. P. Zabłocki

portret (ciemne oko wskazuje, że ptak mógł być wówczas w trzecim kalendarzowym roku życia), fot. P. Zabłocki

Kontrola gniazd błotniaka łąkowego Circus pygargus

prawie jak orzeł...;-), fot. P. Zabłocki

Przedwczoraj w powiecie brzeskim kontrolowaliśmy cztery, wcześniej znalezione, lęgi błotniaka łąkowego Circus pygargus. Wszystkie gniazda zlokalizowane były w pszenicy. Niestety jedno z gniazd umiejscowione było we fragmencie pola, na którym zboże wyłożyło się całkowicie z powodu ostatnich ulewnych deszczy. Odsłonięte gniazdo stało się więc łatwym łupem dla drapieżników. W kolejnej lokalizacji, mimo dłuższej obserwacji nie stwierdziliśmy obecności ptaków dorosłych. Być może ten lęg także zakończył się stratą – ale jeszcze będziemy to miejsce sprawdzać dla pewności. Na szczęście dwa pozostałe gniazda, zlokalizowane na jednym polu pszenicy w odległości niecałych 200 m od siebie, zawierały podrośnięte pisklęta…

w pierwszym gnieździe znajdowały się trzy pisklęta i dwa jaja, fot. P. Zabłocki

najstarsze z piskląt w tym gnieździe to samica; młode zostały zaobrączkowane standardowymi metalowymi obrączkami oraz obrączkami plastikowymi, które w Polsce mają kolor pomarańczowy z czarnym kodem literowo-cyfrowym, fot. P. Zabłocki

średnie pisklę - samiec, tuż po zaobrączkowaniu, fot. P. Zabłocki

najmłodsze z piskląt to również samiec; młode w obliczu niebezpieczeństwa odwracają się na plecy - trzeba bardzo uważać bo w tej pozycji błyskawicznie atakują wyjątkowo ostrymi szponami..., fot. P. Zabłocki

u kilkunastodniowych piskląt można rozpoznać płeć po kolorze tęczówki - u samic jest ona w kolorze brązowym, fot. P. Zabłocki

u samców tęczówka ma barwę bardziej popielatą, fot. P. Zabłocki

w drugim gnieździe także znajdowały się trzy pisklęta, ale były znacznie młodsze niż w pierwszym lęgu, fot. P. Zabłocki

Grubodziób Coccothraustes coccothraustes - samica w upierzeniu juwenalnym

Jakiś czas temu pisaliśmy o szczegółach upierzenia różniących samca i samicę tego gatunku (Rozpoznawanie płci u grubodzioba Coccothraustes coccothraustes). Wspominaliśmy wtedy, że grubodziób jest jednym z nielicznych naszych ptaków, u których różnice w ubarwieniu obu płci są widoczne już u piskląt w gnieździe. Dziś prezentujemy zdjęcia osobnika w upierzeniu juwenalnym, którego popielate zewnętrzne chorągiewki lotek drugorzędowych umożliwiają nam zdiagnozowanie jego płci. Obrączkowany ptak, który niedawno opuścił gniazdo jest samiczką.

u tego młodego ptaka widoczne są ogólne cechy umożliwiające odróżnienie go od osobnika w upierzeniu dorosłym, takie jak żółtawy odcień piór na głowie, brak czarnej maski wokół oka i czarnego podgardla oraz ciemno plamkowany kremowy spód ciała; oprócz tego już u ptaka w gnieździe widoczne są różnice w ubarwieniu lotek drugorzędowych u samców i samic - popielate zewnętrzne chorągiewki tych lotek świadczą o tym, że obrączkowany przez nas osobnik jest samicą, fot. M. Wolny

popielate zewnętrzne chorągiewki lotek drugorzędowych widoczne są dobrze także na rozłożonym skrzydle, fot. M. Wolny