Rozpoznawanie wieku uszatki Asio otus

W trakcie ostatniego łapania sów, w sieci wpadły tylko cztery uszatki Asio otus. Wszystkie były samcami. Jednak jak się okazało podczas oględzin, każdy z osobników był w innym wieku. Jeszcze nigdy podczas jednego łapania nie trafiły mi się tak zróżnicowane ptaki. Trzeba też dodać, że osobniki z pozostawionymi nieprzepierzonymi lotkami drugorzędowymi zdarzały mi się bardzo rzadko. Tak więc zróżnicowanie to dało możliwość napisania dzisiejszego posta i podzielenia się cechami, po których można określić wiek u tego gatunku.

Oznaczanie wieku uszatki należy rozpocząć od obejrzenia prążkowania na lotkach drugorzędowych (S-lotki). Lotki szaty juwenalnej (młodocianej) mają tych prążków więcej, są one cieńsze i gęściej rozmieszczone - szczególnie w szczytowej części piór. Na zewnętrznej chorągiewce może być ich 7-8. Lotki szaty dorosłej mają prążków mniej i są one w większych odległościach od siebie, na zewnętrznej chorągiewce może ich być 5-6. Oczywiście, jak to bywa w przyrodzie, nie wszystko jest takie oczywiste i występuje duża zmienność tego wzoru. Czasem widać to na pierwszy rzut oka, czasem trzeba się dokładniej przyjrzeć.

S-lotki samców szaty młodocianej

S-lotki samic szaty młodocianej

S-lotki samców szaty dorosłej

S-lotki samic szaty dorosłej

Drugą ważną cechą jest prążkowanie piór ogona. Młode ptaki mają również gęstsze prążkowanie sterówek (TF-sterówki), a pole na szczycie piór za ostatnim prążkiem jest czyste (z wyjątkiem środkowych TF), pozbawione rysunku w postaci nieregularnych prążków, znaczków czy kropek. Juwenalne sterówki są też bardziej spiczasto zakończone. Pióra szaty dorosłej są zaokrąglone na szczycie, a w polu za ostatnim prążkiem występuje rysunek w postaci drobnych prążków, znaczków czy kropek na wszystkich sterówkach.

Kilka słów o pierzeniu

Młode ptaki w pierwszym roku życia przechodzą częściowe pierzenie postjuwenalne, podczas którego zmieniają pióra głowy, ciała i część pokryw skrzydłowych. U ptaków tych nadal pozostają niewymienione juwenalne lotki, pokrywy pierwszorzędowe i sterówki. Często na niektórych piórach ciała (zwłaszcza na głowie i kuprze) mogą długo (do końca listopada) utrzymywać się resztki białego puchu.

W drugim roku życia ptaki rozpoczynają pierwsze pierzenie całkowite, które przebiega jak u dorosłych, ale wymiana S-lotek i TF rozpoczyna się 2-3 tygodnie później niż wymiana lotek pierwszorzędowych (P-lotki). Część osobników może pozostawić kilka niezmienionych juwenalnych S-lotek. 

Pierzenie całkowite u samców i nielęgowych samic rozpoczyna się w czerwcu-lipcu, nieco później u lęgowych samic (od końca lipca do połowy sierpnia). P-lotki pierzone są od 1 (wewnętrznej) lotki w kierunku na zewnątrz skrzydła. Kilka wewnętrznych lotek wypada w krótkim czasie, tak więc 1-5 lotek może rosnąć równocześnie. Pierzenie kończy się od połowy września do początku listopada. S-lotki wymieniane są z trzech centrów: od S11 lub S12 rozbieżnie w kierunku do wewnątrz i na zewnątrz skrzydła oraz od S1 i S5 w kierunku do wewnątrz skrzydła. Podobnie jak w drugim roku życia, ptaki mogą pozostawić część nieprzepierzonych S-lotek (1-6), a w przypadku niedostatku pokarmu nawet 1-2 zewnętrzne P-lotki.

Samiec, wiek 1 

Pierwszy samiec to ptak w pierwszym roku życia. Widać typowy wzór na S-lotkach – prążki są liczne, drobne i zagęszczają się przy końcu pióra. Kontynuację tego wzoru widać też na wewnętrznych P-lotkach. Choć końce sterówek nie są zaostrzone to widać typowy dla juwenalnej szaty wzór – gęste prążkowanie oraz czyste (bez plamkowania) i jasne pola ponad ostatnim prążkiem (z wyjątkiem środkowych TF, na których już to plamkowanie występuje). Można też posiłkować się cechą związaną z liczbą prążków na ciemnych pokrywach pierwszorzędowych (o ile są one zaznaczone) – na piórach szaty juwenalnej są wąskie i jest ich 3-4, na piórach szaty dorosłej są szersze i są one dwa (rzadziej 3). U tego osobnika są 3. W prawym skrzydle ptak ten musiał zgubić S5, która nawet jeszcze nie osiągnęła pełnej długości – można porównać różnicę między wzorem na S-lotkach na piórach szaty juwenalnej i dorosłej u jednego osobnika. Widać też, że ptak ma przepierzone małe i średnie pokrywy skrzydłowe, ale nie duże pokrywy, które odcieniem odpowiadają S-lotkom. Taki ptak na jesieni do końca roku byłby oznaczony jako 1, a od 1. stycznia do czasu pierzenia byłby oznaczony jako 2.

Lotki i sterówki typu młodocianego

Lotki i sterówki typu młodocianego (wymieniona na typu dorosłego, jeszcze rosnąca S5)

Prążkowanie na lotkach typu młodocianego (wymieniona na typu dorosłego, jeszcze rosnąca S5)

Białe pokrywy podskrzydłowe i białawe tło lotek świadczące o tym, że ten osobnik jest samcem

Sterówki typu młodocianego

 

Samiec, wiek 2 

Drugi osobnik to samiec w drugim roku życia. Ptak jest po swoim pierwszym pierzeniu całkowitym, ale dzięki temu, że nie wymienił wszystkich juwenalnych S-lotek, teraz jesienią do końca roku kalendarzowego można go oznaczyć jako 2, a od 1 stycznia do czasu wypierzenia tych starych lotek, jako 3. W prawym skrzydle pozostawił 3 nieprzepierzone S-lotki (S3, S4 i S7), a w lewym 4 S-lotki (S2-3 i S7). Tutaj również możemy porównać prążkowanie starych piór juwenalnych (większa liczba wąskich i zagęszczających się prążków w kierunku szczytu pióra oraz ostatni prążek położony bliżej końca pióra), z tym występującym na piórach typu dorosłego (mniejsza ich liczba i bardziej równomiernie rozłożone prążki oraz większe jasne pole na szczycie pióra), dodatkowo pióra młodociane są spłowiałe i bardziej jasno-brązowe niż dorosłe, które wydają się bardziej szare. Kontrast w tym wypadku jest naprawdę dobrze widoczny. Na ciemnej części pokryw pierwszorzędowych znajdują się 2 pręgi co odpowiada piórom typu dorosłego. Ogon został przepierzony i na wszystkich sterówkach na jasnym polu ponad ostatnim prążkiem znajduje się rysunek z drobnymi plamkami, co jest typowe dla TF typu dorosłego.

P-lotki typu dorosłego, S-lotki częściowo wymienione na dorosłego typu oraz pozostawione nieprzepierzone lotki typu młodocianego (S2-4, S7)

P-lotki typu dorosłego, S-lotki częściowo wymienione na dorosłego typu oraz pozostawione nieprzepierzone lotki typu młodocianego (S3-4, S7)

Porównanie prążkowania S-lotek: częściowo wymienionych na dorosłego typu oraz pozostawionych nieprzepierzonych lotek typu młodocianego (S3-4, S7)

Białe pokrywy podskrzydłowe i białawe tło lotek świadczące o tym, że ten osobnik jest samcem

Sterówki typu dorosłego

 

Samiec, wiek PO1

Kolejny osobnik to dorosły samiec, który ma wszystkie pióra typu dorosłego. Na S-lotkach występuje mniej prążków, ostatni prążek znajduje się w oddaleniu od szczytu piór. Widać też, że ptak kończy pierzenie – w obu skrzydłach S4 są jeszcze nie w pełni wyrośnięte. Wzór na wszystkich piórach jest podobny, nie ma lotek odbiegających odcieniem bądź stopniem zużycia od pozostałych. Ptak w ostatnim pierzeniu przepierzył cały komplet lotek. Na pokrywach pierwszorzędowych występują dwa prążki, co jest typowe dla piór typu dorosłego. Na wszystkich sterówkach w polu powyżej ostatniego prążka występuje wyraźne plamkowanie – także typowe dla piór typu dorosłego. Warto także nadmienić, że na żywo widoczne było charakterystyczne dla świeżo wyrośniętych piór różowawe zabarwienie pokryw podskrzydłowych i nasadowych części lotek – świadczące o tym, że ptak właśnie zakończył pierzenie. Ponieważ uszatka podczas swojego pierwszego pierzenia całkowitego (które ma miejsce latem drugiego roku życia) może przepierzyć komplet piór, to takiego osobnika jesienią do końca roku kalendarzowego oznaczymy jako PO1, a od 1 stycznia do kolejnego pierzenia jako PO2. Teraz ptak jest po pierwszym, czyli w drugim lub dalszym kalendarzowym roku życia.

Lotki i sterówki typu dorosłego

Lotki i sterówki typu dorosłego

S-lotki typu dorosłego jednej generacji

Białe pokrywy podskrzydłowe i białawe tło lotek świadczące o tym, że ten osobnik jest samcem

Sterówki typu dorosłego

 

Samiec, wiek PO2 

Ostatni ptak, to także samiec w upierzeniu dorosłym. Ale w odróżnieniu od poprzedniego osobnika, posiada on dwie generacje S-lotek i obie generacje są typu dorosłego. Widać, że pióra różnią się stopniem zużycia. Jedne są starsze i bardziej brązowe, drugie są świeże i bardziej szare. Pióra te jednak nie różnią się wzorem prążkowania. Liczba, zagęszczenie i położenie prążków względem szczytu piór są podobne. Występuje kontynuacja wzoru na kolejnych piórach. Oznacza to, że ptak nie wymienił w ostatnim pierzeniu całkowitym wszystkich S-lotek. W prawym skrzydle pozostawił 5 nieprzepierzonych S-lotek (S3-4 i S6-8), a w lewym 4 S-lotki (S3-4 i S7-8). Poza tym, ptak ma klasyczny dla dorosłego upierzenia pokrywy pierwszorzędowe (z 2 prążkami) oraz sterówki, na których jasne pola ponad ostatnim prążkiem szczytowym upstrzone są plamkami. Dodatkowo ptak kończy właśnie pierzenie – dwie zewnętrzne P-lotki kończą wzrost – co widać od spodu skrzydła. Słabo to widać na zdjęciu – ale na żywo widoczne było różowawe zabarwienie pokryw podskrzydłowych oraz świeżo wyrośniętych lotek – co byłoby zapewne jeszcze bardziej widoczne przy użyciu światła ultrafioletowego. Podsumowując, ptak ten musiał przepierzyć te starsze S-lotki przynajmniej w drugim roku życia, a te świeże w kończącym się właśnie cyklu pierzenia (czyli przynajmniej trzecim roku życia), więc jest najmniej w trzecim lub dalszym roku życia, oznaczyć go możemy obecnie do końca roku kalendarzowego jako PO2 (ptak w trzecim lub dalszym roku życia), a po 1 stycznie do czasu rozpoczęcia kolejnego cyklu pierzenia jako PO3.

Lotki i sterówki typu dorosłego

Lotki i sterówki typu dorosłego

S-lotki dwóch generacji, ale obie typu dorosłego (S3-4, S6-8 nieprzepierzone w ostatnim cyklu pierzenia)

Białe pokrywy podskrzydłowe i białawe tło lotek świadczące o tym, że ten osobnik jest samcem

Sterówki typu dorosłego

Wyniki znakowania dorosłych błotniaków łąkowych Circus pygargus na Opolszczyźnie w sezonie 2022

Realizacja czynnej ochrony lęgów błotniaka łąkowego daje doskonałą możliwość do uzyskania różnych informacji na temat tego gatunku. Oprócz standardowych danych o rozmieszczeniu, zagęszczeniach czy produktywności, kontrole gniazd i obcowanie z pisklętami umożliwiają nam ich obrączkowanie. Poprzedni wpis na blogu o błotniakach dotyczył właśnie tego aspektu: Obrączkowanie piskląt błotniaka łąkowego Circus pygargus na Opolszczyźnie w sezonie 2022 – fotorelacja. Jak co roku jednak staramy się też złapać i oznakować jak największą liczbę osobników dorosłych tego gatunku. Niestety w tym sezonie szczęście nam nie sprzyjało i ostatecznie udało się złapać tylko 17 dorosłych błotniaków łąkowych. Cztery z nich, dzięki współpracy z Joachimem Siekierą, otrzymały Loggery GPS-GSM. Pozostałe osobniki zostały oznakowane specjalnymi znaczkami skrzydłowymi. Nie wyglądają one może najlepiej, ale znacznie zwiększają możliwość uzyskania wiadomości powrotnych z tego gatunku. Z 39,3% paków dorosłych oznakowanych znaczkami skrzydłowych otrzymujemy wiadomości powrotne. W przypadku kolorowych obrączek – dla ptaków dorosłych odsetek ten wynosi tylko 8,1%, a dla piskląt zaledwie 2,8% (dane własne z Opolszczyzny).

W tym roku złapaliśmy 7 samców i 10 samic. W Loggery GPS-GSM zostały zaopatrzone 2 samce i 2 samice, ale ptaki nie tworzyły par. Znaczki skrzydłowe dostało 5 samców i 8 samic. Wśród złapanych ptaków były 4 osobniki, które były przez nas obrączkowane jako pisklęta w gniazdach, które były przez nas grodzone w latach ubiegłych. Znów mamy namacalne dowody na to, że ochrona lęgów działa, ptaki powracają do miejsc wyklucia i same przystępują tu do lęgów.

Samiec o numerze kolorowej obrączki 16P pochodzi z gniazda w jęczmieniu, w którym wychowało się 5 piskląt. Lęg zlokalizowany był koło Nowych Kotkowic (pow. prudnicki). Ptak obecnie jest w czwartym kalendarzowym roku życia i gnieździł się w okolicach Ucieszkowa (pow. kędzierzyńsko-kozielski) w odległości 18km od miejsca, z którego pochodzi. Wspólnie z partnerką wychował dwójkę piskląt w gnieździe zbudowanym w pszenicy. Otrzymał znaczki skrzydłowe o kodzie OPPJ.

Samica o numerze kolorowej obrączki 26V jest jednym z trójki piskląt, które wychowały się w gnieździe zbudowanym w pszenżycie koło miejscowości Łącznik (pow. prudnicki). Ptak jest obecnie w trzecim kalendarzowym roku życia. W tym sezonie gniazdowała na polu jęczmienia w okolicach Chudoby (pow. prudnicki) w odległości 14km od miejsca, z którego pochodzi. Wychowała piątkę piskląt. Otrzymała znaczki skrzydłowe o kodzie OPJP.

Samiec o numerze kolorowej obrączki 54V pochodzi z gniazda zlokalizowanego w jęczmieniu koło miejscowości Chudoba (pow. prudnicki). Wychowały się w nim 3 pisklęta. Ptak jest obecnie w trzecim kalendarzowym roku życia – jest więc to jego pierwszy lęg w życiu. Gnieździł się w jęczmieniu w okolicach Olbrachcic (pow. prudnicki) w odległości 14km od miejsca, z którego pochodzi i wraz z partnerką wychował dwójkę piskląt. Został wyposażony w Logger GPS-GSM.

Samica o numerze kolorowej obrączki 75V jest jednym z czwórki piskląt, które wychowały się w gnieździe zbudowanym w pszenżycie koło miejscowości Jabłonka w pow. głubczyckim. Jako ptak w trzecim kalendarzowym roku życia zagnieździła się w pszenicy koło Olbrachcic (pow. prudnicki). Wraz z partnerem, który został wyposażony w Logger GPS-GSM (ptak 54V opisany powyżej) wychowała czwórkę piskląt. Samica otrzymała znaczki skrzydłowe o kodzie OPFB.

Udało nam się także złapać samicę z czeską obrączką, ale nie otrzymaliśmy jeszcze informacji o miejscu i czasie jej obrączkowania. Gnieździła się w jęczmieniu w okolicach Chudoby (pow. prudnicki) i wychowała dwójkę piskląt. Otrzymała znaczki skrzydłowe o kodzie OPJO.

Wśród złapanych ptaków, znalazła się też jedyna w tym roku lęgowa u nas drugoroczna samica. Ptak gnieździł się w okolicach Ligoty Górnej w pow. strzeleckim. W tym sezonie mieliśmy bardzo mało obserwacji drugorocznych ptaków. O rozpoznawaniu drugorocznych samic pisaliśmy tutaj: Rozpoznawanie drugorocznych samic błotniaka łąkowego Circus pygargus, a o rozpoznawaniu samców tutaj: Nasz pierwszy schwytany drugoroczny samiec błotniaka łąkowego Circus pygargus - wspomnienia z ubiegłego sezonu... i tutaj: Drugoroczny samiec błotniaka łąkowego Circus pygargus. 

Samiec w czwartym roku życia (obrączka 16P, znaczki skrzydłowe OPPJ), Ucieszków, 21.07.2022, fot. P. Zabłocki. Ponieważ znamy rok wyklucia się ptaka, możemy zobaczyć jak wygląda samiec konkretnie w czwartym roku życia. Widać, że ma już bardzo mocno zredukowane rdzawe kreskowanie na pokrywach podskrzydłowych i brzuchu, szary kolor jest też ograniczony do górnej piersi.

Samiec w trzecim roku życia (obrączka 54V, Logger GPS/GSM), Olbrachcice, 16.07.2022, fot. P. Zabłocki. Ponieważ znamy rok klucia się ptaka, możemy zobaczyć jak wyglądają samce trzecioroczne. Widać intensywne rdzawe kreskowanie na piersi i brzuchu wcinające się w szarą pierś. Szary rozmywa się też na brzuch. Widoczne są też intensywne grube rdzawe plamki na pokrywach podskrzydłowych. Popielaty wierzch ciała też też ciemniejszy niż u starych samców. Na wierzchu głowy i karku widać brązowawe nasady piór.

Samiec po trzecim kalendarzowym roku życia (obrączka 115, znaczki skrzydłowe ONJW), Równe, 28.07.2022, fot. P. Zabłocki. Ptak o nieznanym konkretnie wieku. Bardzo jasny i ze zredukowanymi pasami na lotkach drugorzędowych zarówno od wierzchu, jak i od spodu.

Samiec po drugim kalendarzowym roku życia (obrączka 117, znaczki skrzydłowe OWBP), Trawniki, 28.07.2022, fot. P. Zabłocki. Typowo ubarwiony samiec o nieznanym konkretnie wieku.

Samiec po trzecim kalendarzowym roku życia (obrączka 112, znaczki skrzydłowe OWWP), Chudoba, 27.07.2022, fot. P. Zabłocki. Jasny osobnik o nieznanym konkretnie wieku. Zredukowany rdzawy wzór na pokrywach podskrzydłowych i spodzie tułowia może świadczyć o tym, że to jakiś starszy osobnik, ale czy żeczywiście tak jest? Pierwszy raz widzę, żeby błotniak łąkowy miał tak bardzo zniszczone pojedyncze lotki drugorzędowe – zapewne nie zostały wymienione w ostatnim cyklu pierzenia na zimowisku. U trzeciej z kolei prezentowanych dziś samic taka sama sytuacja – czy to efekt gorszych warunków na zimowisku 2021/2022 i ptaki nie były w wystarczająco dobrej kondycji aby wymienić wszystkie pióra?

 

Samica w trzecim roku życia (obrączka 26V, znaczki skrzydłowe OPJP), Chudoba, 22.07.2022, fot. P. Zabłocki. Ptak o znanym wieku. Ma już dość jasne oko jak na ptaka trzeciorocznego, brak jej szarawych przebarwień jakie czasem występują u starych (?) samic na lotkach i sterówkach z wierzchu, ale ma dość ciemne tło lotek drugorzędowych od spodu. Trudno by było jednak oznaczyć konkretnie jej wiek po samym ubarwieniu.

Samica w trzecim roku życia (obrączka 75V, znaczki skrzydłowe OPFB), Olbrachcice, 16.07.2022, fot. P. Zabłocki. Osobnik o znanym wieku. Ma już dość jasne oko oraz jaśniejsze tło lotek drugorzędowych od spodu i szarawy nalot na lotkach pierwszorzędowych – być może ta cecha nie jest więc wcale związana z wiekiem, lecz wynika ze zmienności ubarwienia u samic (?).

Samica po drugim kalendarzowym roku życia (obrączka 116, znaczki skrzydłowe ONWJ), Równe, 28.07.2022, fot. P. Zabłocki. Ptak o nieznanym konkretnie wieku. Ma jaśniejsze tło (białawe, a nie jasnobrązowe) spodu ciała i pokryw podskrzydłowych, jeszcze jaśniejsze oko niż poprzednie dwie samice – więc być może jest starsza. Ale nie ma szarawych przebarwień na lotkach pierwszorzędowych z wierzchu. Czy można więc pewnie oznaczyć takiego ptaka na podstawie ubarwienia jako PO3? Wśród lotek drugorzędowych widać pojedyncze bardzo zniszczone pióra – zapewne nie zostały one wymienione w poprzednim cyklu pierzenia na zimowisku – pierwszy raz coś takiego widzę. Jest to też jedyna samica, spośród wszystkich samic jakie do tej pory widziałem, która by na tym etapie lęgu nie rozpoczęła jeszcze wymiany wewnętrznych lotek pierwszorzędowych.

Samica po drugim kalendarzowym życia (obrączka 104, znaczki skrzydłowe ONJN), Langowo, 21.07.2022, fot. P. Zabłocki. Ptak o nieznanym konkretnie wieku. Ciemne oko i dość ciemne jasnobrązowe tło spodu ciała,  pokryw poskrzydłowych, a nawet lotek oraz dość ciemny wierzch ciała mogłyby wskazywać, że jest to ptak w trzecim kalendarzowym roku życia.

Samica w drugim roku życia (obrączka 114, znaczki skrzydłowe OPPO), Ligota Górna, 27.07.2022, fot. P. Zabłocki. Drugoroczna samica z typowym wymieszanym upierzeniem – starym spłowiałym juwenalnym i nowym pierwszej szaty dorosłej. W porównaniu ze starszymi ptakami, osobniki drugoroczne mają dużo bardziej zaawansowane pierzenie o tej porze roku. Tej samicy zostały już tylko do wymiany 4 zewnętrzne lotki pierwszorzędowe, zaczęła tez już pierzenie lotek drugorzędowych – można porównać zmianę ich ubarwienia w kolejnej szacie. Większość pokryw podskrzydłowych jest jednak jeszcze z szaty juwenalnej. Środkowe (dłuższe od pozostałych) sterówki zostały wymienione na zimowisku, jak często to ma miejsce u tego gatunku.

Czynna ochrona lęgów błotniaka łąkowego w powiatach głubczyckim i prudnickim jest realizowana w ramach projektu pt. „Realizacja Krajowego Programu Ochrony Błotniaka Łąkowego”, koordynowanego przez Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian” i współfinansowanego ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021.