Kowalik Sitta europaea – to ptak wielkości wróbla o krępej sylwetce. Charakteryzuje się dość dużą głową z długim dłutowatym dziobem i stosunkowo krótkim ogonem. Wierzch ciała ma niebieskawoszary, podgardle białawe, a pierś, brzuch i boki ciała – zależnie od podgatunku – płowe lub pomarańczowe. Pokrywy podogonowe są ceglastoczerwone z białymi zakończeniami. Najbardziej rzucającą się w oczy cechą ubarwienia tego gatunku jest czarny pas biegnący przez oko i sięgający boków szyi. Łapki kowalika są dość duże, silne i zaopatrzone w dość długie pazurki. Dziób jest stalowoszary ciemniejący ku końcowi. Bardzo interesujące jest ubarwienie ogona, niestety trudno to zaobserwować w terenie – środkowe sterówki są szare, a pozostałe czarne z białymi kwadratowymi plamkami i szarymi zakończeniami. Kowalik dysponuje jeszcze jedną charakterystyczną „ukrytą” cechą ubarwienia – mianowicie gdy uda nam się go obserwować w locie od spodu, oczom naszym ukarze się czarno-biała lamka w nadgarstku skrzydła. Poza ubarwieniem najbardziej rzucającą się w oczy cechą kowalika jest sposób poruszania się. Najczęściej bowiem, możemy go zobaczyć pełzającego po pniach drzew. W przeciwieństwie do dzięciołów czy pełzaczy, nie podpiera się przy tym ogonem, lecz cały ciężar ciała dźwiga jedynie na silnych łapkach i pazurach. Ta cecha pozwala mu, jako jedynemu krajowemu gatunkowi ptaków, poruszać się po pniu drzewa głową w dół. Kowaliki nie należą do ptaków zbyt towarzyskich, dlatego zwykle obserwujemy je pojedynczo. Jedynie bliżej okresu lęgowego mogą pojawiać się przy karmniku parami. Są łatwe do zauważenia, gdyż są ruchliwe i dość głośne. Łatwo możemy usłyszeć ich charakterystyczne głosy: szybko powtarzane serie tiutiutiutiutiutiu, pojedyncze tłit, tłit, tłit, albo głośne przeciągłe gwizdy tłiiiii, tłiiiii, tłiiiiii. Do karmnika wpadają tylko na chwilę. Zabierają w dziób jedno lub kilka nasion słonecznika i odlatują na drzewa. Kowalik ma zwyczaj magazynowania pokarmu. Nasiona umieszcza w zakamarkach kory, zakleszczając je silnymi uderzeniami dzioba. To właśnie od tego głośnego kucia zawdzięcza swą nazwę - kowalik, choć oczywiście kucie kowalika nie jest tak głośne jak dzięciołów. Gdy ptak nie zdąży zjeść do wiosny zapasów pokarmu, możemy często obserwować kiełkujące z zakamarków kory słoneczniki. Gdy zaobserwujemy takie zjawisko, możemy być pewni, że to sprawka kowalika. Jest to gatunek, który chętnie korzysta z karmnika, zwłaszcza gdy jest on usytuowany w okolicy parku lub innego zadrzewienia. Kowalik prowadzi osiadły tryb życia, możemy go więc obserwować cały rok. Gniazduje w dziuplach, a czasami w skrzynkach lęgowych. Gdy wybrane przez niego lokum posiada zbyt duży otwór wlotowy, zmniejsza go do rozmiarów swego ciała, zaklejając mieszanką gliny, zwierzęcych odchodów i śliny. To także charakterystyczne tylko dla tego krajowego gatunku ptaka zachowanie. Jakby tego było mało, jego gniazdo wewnątrz dziupli, także odbiega od typowych gniazd innych małych dziuplaków np. sikor – zbudowane jest bowiem prawie wyłącznie z cienkich płatków, (najczęściej) sosnowej kory. Gdy mamy możliwość obserwować kowaliki z bliska, możemy zauważyć subtelne różnice między samcem, a samicą. Samce mają wzdłuż piór boków ciała ceglastoczerwony pas, jest on zwykle schowany pod skrzydłem, ale gdy ptak się napuszy i schowa skrzydła do kieszonek utworzonych z tych piór, staje się on widoczny. Samice mają boki ciała w takim samym kolorze jak reszta spodu ciała.
Zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA, wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
ogon kowalika z wierzchu, fot. P. Zabłocki
ogon kowalika od spodu, fot. P Zabłocki
biało-czarna plama w okolicy nadgarstka widoczna na spodniej stronie skrzydła kowalika, fot. P. Zabłocki
otwór wlotowy skrzynki lęgowej dla szpaków zalepiony gliną przez kowaliki, fot. P. Zabłocki
Czas pędzi nieubłaganie. Kolejny sezon, w którym proponujemy najmłodszym obserwację ptaków w przydomowych karmnikach już dawno rozpoczęty, a my mamy poważne opóźnienie z publikacją kolejnych kolorowanek... Dla osłody - jeden z najpiękniejszych krajowych łuszczaków :-).
Grubodziób Coccothraustes coccothraustes
- gatunek wyraźnie większy od dzwońca, wróbla czy gila. Przy karmnikach pojawia się pojedynczo lub w małych grupach. Jego postawa i zachowanie sprawiają, że pozostali "stołówkowicze" z respektem ustępują mu miejsca. Posiada charakterystyczną krępą sylwetkę z dużą głową i nieproporcjonalnie potężnym dziobem, niezbyt długim ogonem i niewielkimi - jak na tę sylwetkę - skrzydłami. Plecy i barkówki są brunatne, spód ciała beżoworóżowy, wierzch głowy i policzki są w kolorze brązowopomarańczowym ciemniejącym ku tyłowi głowy. Całość podkreślona jest jasnoszarą barwą karku i boków szyi. Dziób okala wąski czarny pasek przechodzący w maskę i wydatny "śliniaczek". Z bliższej odległości można przyjrzeć się ciekawemu ubarwieniu ogona. Pokrywy nadogonowe i nasada środkowych sterówek są pomarańczowobrązowe, zewnętrzne sterówki są u nasady czarne i mają białe zakończenia. Dziób w okresie zimowym jest kremowy, ale już od wczesnej wiosny ciemnieje, by na okres godowy przybrać głęboko stalowografitową barwę. Niezwykle ciekawym elementem upierzenia tego gatunku są fantazyjnie wycięte na kształt falistego wzoru końce wewnętrznych lotek pierwszorzędowych, które są dodatkowo lśniąco granatowe. Podobnie ubarwione są zewnętrzne chorągiewki lotek drugorzędowych, które u samic są jasnopopielate. Dobrze widoczną ozdobą skrzydeł grubodzioba, szczególnie w locie, są dwa jasne pasy - jeden na średnich i dużych pokrywach płynnie przechodzący od białej do brązowej barwy, drugi w postaci szerokiej białej pręgi znajdującej się na lotkach pierwszorzędowych. Samice, poza wspomnianym wcześniej szarym panelem na skrzydle, są znacznie mniej kontrastowo ubarwione.
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
Dziś
w serii kolorowanek do nauki rozpoznawania ptaków dla najmłodszych, dwa gatunki z czerwienią w upierzeniu - gil i szczygieł. Zawsze niezwykle cieszy nas ich widok w karmniku, choć stołują się w nim niezwykle rzadko...
Gil Pyrrhula pyrrhula - nieco większy od wróbla, o "pękatej" sylwetce z czarnym krótkim i wysokim u nasady dziobem. Wierzch głowy ma lśniąco czarny, skrzydła i ogon głęboko czarne z granatowym połyskiem. Grzbiet i barkówki samca, który przedstawiony jest na kolorowance, są szare. Policzki, pierś i boki ciała są intensywnie malinowe. Wzdłuż końców dużych pokryw skrzydłowych przebiega szeroki szarobiały zwężający się pas. Pokrywy podogonowe i duża plama na kuprze są czysto białe. Dymorfizm płciowy u tego gatunku jest bardzo wyraźny, samica jest skromniej ubarwiona niż samiec, ma brązowoszary grzbiet i barkówki oraz beżowopłowe policzki, pierś i boki ciała.
Szczygieł Carduelis carduelis
- mniejszy i szczuplejszy od dzwońca czy zięby. Jeden z najbarwniejszych krajowych gatunków ptaków, niestety często z tego powodu oraz nadzwyczaj pięknego śpiewu był chwytany i hodowany w klatkach (oczywiście bezprawnie, bo jak inne łuszczaki objęty jest ochroną!). Ubarwienie głowy szczygła jest niepowtarzalne - czoło i podbródek są karminowoczerwone, za nimi znajduje się podłużna biała plama podkreślona od tyłu czarną obrożą łączącą się na wierzchu głowy z czerwienią. Grzbiet i barkówki, a także dwie owalne plamy na piersiach oraz boki ciała mają ciepłobrązowy kolor. Na kuprze znajduje się biała plama. Skrzydła mają bardzo charakterystyczne ubarwienie - lotki są czarne z intensywnie żółtymi nasadowymi częściami zewnętrznych chorągiewek, podobnie żółte są wewnętrzne duże pokrywy. W ten sposób powstaje na skrzydle szeroki żółty pas przechodzący przez środek czarnego skrzydła. Lotki są dodatkowo zakończone białymi perełkami. Ogon tego gatunku jest czarny, zewnętrzne trzy pary sterówek mają białe okrągłe plamy, pozostałe wewnętrzne mają białe zakończenia. Samica tego gatunku jest prawie tak samo barwna jak samiec.
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
Dziś propozycja nauki rozpoznawania kolejnych dwóch gatunków łuszczaków. Są one ze sobą blisko spokrewnione - nazywane są często gatunkami bliźniaczymi. Pierwszy z nich jest najpospolitszym lęgowym gatunkiem ptaka w Polsce, drugi u nas się nie rozmnaża, możemy go zobaczyć wyłącznie podczas jesiennych i wiosennych przelotów oraz w okresie zimowania.
Zięba Fringilla coelebs
- gatunek wielkości wróbla Passer domesticus z nieco dłuższym ogonem i skrzydłami. Przy karmnikach pojawia się pojedynczo lub w małych stadkach. Samiec, który przedstawiony jest na naszej kolorowance, ma brunatny grzbiet, zieloną plamę na kuprze, szaroniebieski wierzch głowy i czarne czoło. Policzki, pierś i boki ciała mają kolor ceglasty o różowym odcieniu. Jesienią, kiedy upierzenie jest świeże, pióra okrywowe mają jasnobrązowe zakończenia, zakrywające barwniejsze nasady piór. Im bliżej wiosny, końcówki te coraz bardziej ulegają wytarciu, ptak staje się barwniejszy i w ten sposób uzyskuje szatę godową. Na
czarnych skrzydłach znajdują się dwa charakterystyczne białe pasy: pierwszy - szerszy na średnich pokrywach, drugi
na dużych pokrywach i wzdłuż nasady lotek pierwszorzędowych. Zewnętrzne chorągiewki lotek, szczególnie drugorzędowych mają żółte krawędzie. Ogon jest czarny z białymi
pasami na zewnętrznych sterówkach, środkowe są szaroniebieskie. Samice nie są tak kolorowo ubarwione, są bardziej brązowoszare, mają także mniej rozległe białe pasy na skrzydłach.
Jer Fringilla montifringilla
- wielkości poprzedniego gatunku. Przebywa często w mieszanych stadach z ziębami, przy karmnikach pojawia się w niewielkich grupach. Samiec, który przedstawiony jest na naszej kolorowance, ma żółty dziób, pomarańczowoochrową pierś i barkówki oraz małe pokrywy skrzydłowe. Górna część głowy i plecy są czarne z połyskiem, ale jesienią pióra na głowie mają szarawe zakończenia, a na plecach pomarańczowe - im bliżej wiosny te jasne końce piór ulegają wytarciu, w wyniku czego odsłonięciu ulega coraz więcej czarnej barwy (w ten interesujący sposób samiec uzyskuje ubarwienie godowe). Na czarnych skrzydłach znajdują się dwa charakterystyczne białe pasy, umiejscowione podobnie jak u zięby - jeden na średnich pokrywach, drugi na dużych pokrywach i wzdłuż nasady lotek pierwszorzędowych. Lotki mają żółtawe krawędzie zewnętrznych chorągiewek. Ogon jest czarny z białymi pasami na zewnętrznych sterówkach, ale mniej wyraźnymi niż u zięby. Bardzo charakterystyczną cechą upierzenia tego gatunku jest biała plama na kuprze, widoczna szczególnie u ptaków w locie. Odróżnia ona wyraźnie jera od zięby, która ma kuper zielony (spośród innych łuszczaków biały kuper ma także gil Pyrrhula pyrrhula i szczygieł Carduelis carduelis). Samice tego gatunku są mniej kontrastowo ubarwione, mają mniej pomarańczowej i białej barwy, w upierzeniu dominują u niej odcienie szarości i beżu.
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
Dzwoniec Carduelis chloris
- największy gatunek spośród zielono ubarwionych krajowych łuszczaków, wielkości wróbla Passer domesticus czy zięby Fringilla coelebs. Po bogatce Parus major i modraszce Cyanistes caeruleus jest najczęściej
widywanym w przydomowych karmnikach gatunkiem ptaka. Odwiedza je zwykle w dużych stadach. W ubarwieniu dzwońca dominują barwy: zielona, żółta, szara i beżowa. Ma krępą sylwetkę z wąskimi skrzydłami. Stosunkowo masywny dziób jest zawsze jasno ubarwiony. Samiec, którego przedstawia nasza kolorowanka, ma zieloną głowę i grzbiet oraz zielonożółty spód ciała. Policzki, boki ciała i częściowo skrzydła mają barwę szarą. Lotki pierwszorzędowe są czarniawe z jasnoszarymi końcami, ich zewnętrzne chorągiewki i pióra skrzydełka (patrz: schemat upierzenia skrzydła ptaka wróblowego Passeriformes) są intensywnie żółte. Na kuprze znajduje się żółtawozielona plama. Środkowe sterówki, podobnie jak końce pozostałych piór ogona są czarne, nasadowe części zewnętrznych sterówek są intensywnie żółte. Jesienią duża część pokryw ciała ma beżowoszare zakończenia, które do wiosny ulegają wytarciu, przez co ubarwienie staje się żywsze i bardziej skontrastowane. Samice mają znacznie mniej zieleni w upierzeniu, bardziej brudnoszary grzbiet i spód ciała, mają też mniej żółtej barwy na skrzydłach i ogonie.
Czyż Carduelis spinus
- dużo mniejszy i drobniejszy od dzwońca (wielkości modraszki), bardzo ruchliwy łuszczak o szpiczastym dziobie. Podobnie jak dzwoniec, w karmnikach pojawia się zwykle w dużych stadach, w niektóre zimy mają miejsca większe naloty tego gatunku. Samiec, którego przedstawia nasza kolorowanka, ma czarną czapeczkę i krawacik, zielony grzbiet i policzki oraz żółtozieloną pierś, brew, boki szyi i spód ciała. Grzbiet i boki ciała są czarniawo kreskowane. Na czarnych skrzydłach znajdują się dwa wyraźne pasy: jeden żółtozielony na średnich pokrywach, drugi - szerszy intensywnie żółty na dużych pokrywach i wzdłuż nasad lotek pierwszorzędowych. Zewnętrzne chorągiewki lotek także mają żółte krawędzie. Na kuprze znajduje się żółta plama. Środkowe sterówki są czarniawe, końce pozostałych piór ogonowych także, ich żółte nasady tworzą dwie duże intensywnie żółte plamy na ogonie. Samice są mniej kontrastowo ubarwione, mają mniej żółtej i zielonej barwy, są także intensywniej kreskowane na spodzie i wierzchu ciała.
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami publikujemy post poświęcony rozpoznawaniu ptaków dla najmłodszych. Kolorowanki są doskonałym sposobem nauki identyfikacji ptaków. Podczas kolorowania lepiej zapamiętujemy jak są ubarwione, jakie mają cechy charakterystyczne i czym różnią się od bliskich krewniaków. Nawet doświadczeni ornitolodzy często sporządzają dokładne opisy i schematyczne rysunki widzianych po raz pierwszy gatunków. Tak więc po bogatce i modraszce (patrz tutaj: Rozpoznawanie sikor dla najmłodszych...) proponujemy dziś naukę rozpoznawania trzech kolejnych gatunków sikor: szarytki Poecile palustris (inaczej zwanej sikorą ubogą), sosnówki Periparus ater i czubatki Lophophanes cristatus. Spośród polskich gatunków sikor, które prezentujemy w formie kolorowanek, usunęliśmy czarnogłówkę, której raczej nie zobaczymy w przydomowych karmnikach, bowiem nie korzysta ona z wystawianego w nich pokarmu. Za to już wkrótce pojawią się na naszym blogu kolejne gatunki ptaków, które możemy obserwować przy ptasich stołówkach...
Szarytka Poecile palustris - gatunek wielkości modraszki. Po bogatce i modraszce jest najczęściej widywanym przy karmnikach gatunkiem sikory. Ubarwienie ma skromne - ubogie w kolory (stąd dawna nazwa - sikora uboga). Ma ciepłobrązowy wierzch ciała i beżowy spód. Występuje u niej biały policzek, błyszcząca czarna "czapeczka" na wierzchu głowy oraz mała czarna plamka pod dziobem. Szarytka i czarnogłówka Poecile montanus, której nie pokazujemy na kolorowankach, stanowią parę bardzo podobnych gatunków, które trudno odróżnić. Czarnogłówka ma matowoczarną "czapeczkę", której barwa sięga dalej na kark (przez co głowa wydaje się stosunkowo większa) i płynnie przechodzi w bardziej szarobrązowy wierzch ciała. Biała barwa policzka także sięga dalej ku tyłowi, a czarna plama pod dziobem jest większa. Jasne krawędzie lotek drugorzędowych tworzą jasny wyraźny panel na złożonym skrzydle. Najłatwiejszym sposobem rozróżnienia tych gatunków jest poznanie ich charakterystycznych głosów. Sosnówka Periparus ater - najmniejsza z krajowych sikor, zgodnie z nazwą najchętniej przebywa w lasach, a zwłaszcza iglastych. W karmniku pojawia się rzadko, ale w stołówkach zlokalizowanych w pobliżu lasów iglastych chętnie z nich korzysta. Mimo, że jest od niej dużo mniejsza i nie ma intensywnie żółtego brzucha najczęściej jest mylona z bogatką. Dzieje się tak za sprawą podobnej białej plamy na policzku na tle czarnej głowy. Najważniejszą różnicą między tymi gatunkami jest występowanie u sosnówki rozległej białej plamy na potylicy i karku. Wierzch ciała jest u niej szaroniebieski, a pierś i brzuch brudno beżowy o lekko pomarańczowym odcieniu. Tylko u tego gatunku na skrzydle znajdują się dwa, a nie jeden, białe pasy. Pióra na wierzchu głowy często stroszy na kształt małego zaokrąglonego czubka. Pod dziobem ma rozległy czarny "krawacik".
Czubatka Lophophanes cristatus
- nieco mniejsza od szarytki o podobnie ubarwionym wierzchu ciała. Najczęściej żeruje w lasach, zwłaszcza iglastych, najrzadziej z prezentowanych sikor korzysta z karmników, właściwie robi to tylko gdy karmnik umieszczony jest w bezpośrednim sąsiedztwie lasu iglastego. Ubarwienie ma skromne: wierzch ciała jest jasnobrązowy, a spód jasnobeżowy. Tylko ten gatunek ma tak wyraźny szpiczasty czubek, składający się z białych czarno zakończonych piórek. Wokół głowy biegnie czarna obroża, zaczynająca się przy czarnej plamie pod dziobem. Na tle białej głowy, wzdłuż tylnej krawędzi policzka, biegnie czarny pas łączący się z czarnym paskiem ocznym. Oczy, z większej odległości ciemne, mają w rzeczywistości czerwone tęczówki.
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
Szybkimi krokami zbliża się zima, czyli
czas dokarmiania ptaków. Ptasie stołówki mogą być wykonane na różne sposoby.
Mogą być duże – ogrodowe, mniejsze – balkonowe, mogą mieć postać jedynie
zawieszonej na druciku słoniny. Mogą być także formą ekologicznego
wykorzystania niepotrzebnych nam już elementów – niedawno np. pisaliśmy jak
wykonać w prosty sposób automatycznym karmnik z butelek po wodzie mineralnej - patrz tutaj: Automatyczny karmnik...
Wszystkie karmniki, niezależnie od sposobu wykonania mają za zadanie pomóc
przetrwać ptakom okres przymrozków i braku pokarmu. Dokarmianie ptaków,
może także nam przynieść wiele przyjemności i radości. Jest bowiem doskonałą
okazją do obcowania z przyrodą. To właśnie przy ptasich jadłodajniach możemy
często z bardzo bliska obserwować wiele różnych gatunków ptaków i nauczyć się
ich rozpoznawania. Dziś post przede wszystkim dla najmłodszych. Pogoda za oknem
typowo jesienna, warto więc poświęcić trochę czasu na zabawę i pracę twórczą…
Proponujemy naukę rozpoznawania ptaków rozpocząć od dwóch gatunków sikor, które
są najczęstszymi gośćmi w naszych karmnikach. Już wkrótce kolejne gatunki...
Bogatka Parus major - największa i najpospolitsza z krajowych sikor, zwykle to ona pojawia się przy karmniku jako pierwsza. Ma zielony grzbiet, czarną głowę z białymi policzkami i intensywnie żółty spód ciała pośrodku przecięty czarnym pasem. Skrzydła są szaroniebieskie z wyraźną pręgą oraz jasnymi krawędziami lotek. Ogon jest szaroniebieski z wyjątkiem skrajnych sterówek, które są białe. O rozpoznawaniu płci u tego gatunku można przeczytać tutaj: "Pan" czy "Pani" bogatka?. Modraszka Cyanistes caeruleus - mniejsza od bogatki i równie pospolita. Ma także zielony grzbiet i intensywnie żółty spod ciała, na którym jedynie w okolicach piersi znajduje się krótki czarny paseczek. Jej nazwa nawiązuje do intensywnie modrej barwy skrzydeł, ogona i wzorów w okolicach głowy. Na skrzydle podobnie jak u bogatki znajduje się jasny pas. Na bokach szyi i wokół karku obecna jest intensywnie granatowa obroża łącząca się z czarnym pasem biegnącym od dzioba przez oko. Wierzch głowy jest biały z niebieską czapeczką (pióra na głowie często stroszy na kształt niewielkiego czubka).
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
Tak,
tak – ten mały wesoły ptaszek znany wszystkim prawie na całym świecie doczekał
się swojego święta… Jak do tego doszło? Otóż wszystko zaczęło się jakieś 10 000
lat temu, bowiem wróbel Passer domesticus
właśnie wtedy zaczął swój podbój świata. Pierwotnie zamieszkiwał półpustynie i stepy
Azji Mniejszej. Skolonizował osiedla ludzkie prawdopodobnie przed kilkoma
tysiącami lat. Mimo, że jest to gatunek osiadły obecnie jest jednym z
najbardziej rozpowszechnionych gatunków ptaków na świecie. Jak na słabo
latającego (ponoć kilkadziesiąt minut w powietrzu może go zabić!) niezły to
wynik zwiększać swój zasięg w tempie 230 km rocznie! Jak tego dokonał? Otóż nie
zawsze o własnych siłach – kolonizacja nowych terenów odbywała się często w
skutek zamierzonej lub przypadkowej introdukcji. Rozprzestrzeniał się jako
pasażer na gapę podróżując koleją i na pokładzie statków. Obecnie spotkać go
można wszędzie tam, gdzie żyje człowiek (unika jedynie lasów deszczowych,
pustyń i strefy wiecznych śniegów), nie występuje chyba tylko na Grenlandii
(wszystko ma swoje granice…;-)). W sposób mniej lub bardziej naturalny
zasiedlił całą Europę, Azję i Półwysep Arabski, introdukowany został w
Australii, Nowej Zelandii i obu Amerykach. Stał się ptakiem o największym
zasięgu występowania. Nie zawsze w historii gatunku było tak kolorowo. Na przykład
w starożytnej Grecji znane z wielkiego
temperamentu seksualnego wróble uważano za ptaki Afrodyty – bogini miłości i
płodności. W rosole, a w szczególności zapiekane w cieście podawane były jako
afrodyzjaki… Jeszcze w początku XX wieku europejskie wróble były powszechnie
jedzone. Zachęcano je do budowy gniazd w pobliżu domostw, by potem wybierać im
pisklęta w celach kulinarnych. Największej jednak rzezi na wróblu dokonano w Chinach.
W 1958 roku komunistyczny przywódca Mao Zedong ogłosił program „Wielkiego skoku
naprzód” z naczelnym hasłem – gospodarką dowodzą „generał żelazo, generał węgiel
i generał zboże”. Zniszczono znaczne ilości prymitywnych narzędzi rolniczych,
które przetopiono na surowe i bezwartościowe żelazo. Poskutkowało to
drastycznym spadkiem plonów, za który Mao Zedong obwinił wróble… W ramach kampanii
walki z czterema plagami rozkazał wytępić wszystkie wróble wraz ze szczurami,
muchami i komarami. Ptaki nieustannie płoszono, więc po kilkudziesięciu
minutach nieprzerwanego lotu spadały na ziemię martwe z wycieńczenia. W ciągu
kilku dni wytępiono prawie wszystkie wróble w Chinach. Rok później z powodu
plagi szarańczy, nieograniczanej żadnym naturalnym wrogiem, zapanowała
trzyletnia klęska głodu (1959–61) podczas, której zmarło, jak się szacuje, 30
mln ludzi… W ciągu ostatnich 20 lat w wielu krajach Europy spadek liczebności
wróbla osiągnął wartość nawet 90%. W Wielkiej Brytanii i Holandii od lat 80 XX
wieku zanotowano dwukrotny spadek liczebności tego gatunku i traktowany jest
jako zagrożony. Mimo, iż ciągle wielu z nas uważa wróbla za gatunek powszechny,
również w Polsce na przestrzeni lat 2000–2006 odnotowano spadek jego
liczebności na poziomie 14%. Przyczyny tego stanu rzeczy nie są do końca znane,
jest on jednak prawdopodobnie wynikiem nakładania się na siebie kilku czynników: -
spadku ilości owadów wskutek skażenia chemicznego gleby (intensyfikacja
rolnictwa i ogrodnictwa); -
zmniejszenia się dostępności owsa w wyniku rewolucji motoryzacyjnej (zniknięcie
z ulic pojazdów zaprzęgowych, zaopatrzonych w karmę dla koni); -
spadku dostępności dla ptaków jęczmienia, pośladu i otrąb pszennych w związku
ze zmniejszeniem się przydomowej hodowli drobiu na rzecz hodowli wielkoskalowej; -
zwiększenia się drapieżnictwa (sroki, wrony, krogulca, pustułki, puszczyka i kotów
domowych); -
zmniejszenia się ilości dostępnych miejsc lęgowych (w wyniku renowacji budynków,
ociepleń elewacji, zatykania kratkami otworów wentylacyjnych); -
„sterylizacji” zieleni miejskiej (likwidacja zakrzewień, żywopłotów i zachwaszczonych
nieużytków stanowiących naturalne schronienie przed drapieżnikami i źródło
pokarmu); -
wzrostu higieny (szczelnie opakowywane w folię i utylizowane odpadki będące
potencjalnym źródłem pokarmu). Historia
wróbla jest ściśle związana z naszym gatunkiem. Rozpoczęła się wielkim podbojem
nowych ziem wraz z rozwojem ludzkiego osadnictwa, a dziś także wskutek naszej
działalności znika z naszego krajobrazu. Zróbmy więc wszystko, aby jego
historia nie zatoczyła koła i oby nie wrócił tam, skąd zaczęła się jego
wędrówka – czyli do Azji Mniejszej… W
Polsce oprócz wróbla Passer domesticus,
występuje jeszcze inny gatunek z tego rodzaju – mazurek Passer montanus. Oba są ze sobą nagminnie mylone. Mazurek jest
nieco mniejszy od wróbla i w przeciwieństwie do niego nie posiada dymorfizmu
płciowego co oznacza, że samiec i samica wyglądają tak samo. Wierzch głowy
mazurka jest kasztanowy, a nie szary jak u samca wróbla. Policzek ma biały z
czarną plamką, która nie występuje u samca wróbla – to najlepsza cecha na
odróżnienie obu gatunków. Reszta upierzenia jest dość podobna – spód jest
beżowoszary, wierzch kasztanowy z ciemnymi i jasnymi podłużnymi pasami, na
skrzydłach występują dwie białe wyraźne pręgi. Oba gatunki mogą czasem
przebywać w mieszanych stadach. Mazurki, w przeciwieństwie do wróbli możemy też
obserwować z dala od zabudowań, żerują chętnie na polach i chowają się w
gęstych krzewach. A jak ktoś chce zobaczyć zdjęcie wróbla albinosa zapraszamy do przeczytania posta Albinosy są wśród nas...
samiec wróbla Passer domesticus (okaz z kolekcji MŚO, nr inw. P/10907), fot. P. Zabłocki
samica wróbla Passer domesticus (okaz z kolekcji MŚO, nr inw. P/10906), fot. P. Zabłocki
mazurek Passer montanus (okaz z kolekcji MŚO, nr inw. P/10659), fot. P. Zabłocki
List gończy… imię, nazwisko i pseudonim – wróbel zwyczajny Passer domesticus pochodzenie – obywatel świata (jeszcze…) pokrewieństwo – rodzina wróblowate Passeridae wymiary – 14–15 cm długości ciała i 21
cm rozpiętości skrzydeł waga – ok. 30 g wygląd zewnętrzny – krępy o dużej głowie i silnym
dziobie, dymorfizm płciowy wyraźny, samiec ma wierzch głowy szary, policzki
białawe bez czarnej plamki obecnej u mazurka, wierzch ciała kasztanowy z
czarnymi podłużnymi plamkami, spód szary, pod dziobem czarny krawacik
rozlewający się na piersi w czarny śliniak (pojawiający się wiosną gdy jasne
zakończenia czarnych u nasady piór ulegają wytarciu – w ten sposób uzyskuje
upierzenie godowe), na skrzydłach dwie wyraźne białe pręgi, dziób w okresie
godowym czarny poza nim szary; samice stonowane jasno szaro-beżowe, z
jaśniejszą pręgą nad oczami; nogi różowawe; młode podobne do samicy jesienią
przechodzą pierzenie całkowite biotop – osiedla ludzkie i ich
otoczenie lęgi – 2 do 4 w roku, od kwietnia do
sierpnia gniazdo – w szczelinach budynków, okapach
dachów, dziuplach i skrzynkach lęgowych, czasem w gniazdach jaskółek i bocianów,
z bocznym wejściem zadaszone od góry o kształcie kuli, uwite ze źdźbeł trawy,
słomy i dużej ilości piór jaja – 5–6 o wymiarach 23x15 mm, o
tle białym, niebieskawym, zielonkawym lub szarym z różną intensywnością upstrzone
jasnoszarymi plamami wysiadywanie – oboje rodziców przez 13–14 dni opieka nad potomstwem – 17 dni długość
życia – zwykle kilka lat, przeżywalność dorosłych ptaków na poziomie 45–65%
(młodych tylko 20–25%), najstarszy znany dziki wróbel był Duńczykiem i żył 19
lat i 9 miesięcy, inny w niewoli dożył 23 lat pożywienie – nasiona zbóż, chwastów, drzew
i krzewów, w okresie lęgowym bardzo chętnie owady
Chcesz
pomóc wróblowi i mazurkowi? - zbuduj i powieś w okolicy budkę lęgową - sadź i pielęgnuj żywopłoty oraz kępy krzewów - dokarmiaj wróble w okresie ciężkich mrozów - jeżeli masz kota nie wypuszczaj go do ogrodu, a jeżeli już, to tylko z powieszonym dzwoneczkiem na szyi
zadanie dla najmłodszych KOLOROWANKA - wydrukuj i pokoloruj, ryc. P. Zabłocki
wymiary i projekt budki lęgowej dla wróbla i mazurka, ryc. P. Zabłocki
